Gubyerno, wala nga bang magagawa laban sa inflation?

Ni JC Punongbayan

duterte

Sinabi ni Pangulong Duterte kahapon—habang pinararangalan ang bagong mga National Artist—na wala raw magagawa ang gubyerno para tugunan at labanan ang inflation.

“I have assembled all of the talents available… low-key but brilliant minds. ‘Yun ba namang inflation na ‘yan, kung sa mga utak na ‘yan hindi kaya, hindi talaga kaya eh. Wala, wala tayong magawa kasi…,” sabi ni Duterte.

Sinisi niya rin ulit ang kakulangan natin ng langis bilang sanhi ng inflation.

“We don’t have the buffer on oil.  The reserve, we can just increase little by little, but we don’t have that luxury, and that is why inflation is high. You can crucify me, behead me, I cannot do anything in oil.”

Pero wala nga ba tayong magagawa? Sa totoo lang, marami.

Narito ang ilang hakbang na maaaring gawin ng guberyno para tugunan ang inflation:

(1) Pigilan ang next round ng petroleum excise tax hikes sa January 1, 2019 dulot ng TRAIN Law.

Nakasaad sa TRAIN Law na sa pagsapit ng Bagong Taon ay magkakaroon ng pangalawang round ng pagtaas ng excise tax o buwis sa mga produktong petrolyo tulad ng gasolina, diesel, at kerosene.

Pero dahil nakadaragdag ito sa inflation, baka makatulong ang pag-postpone nito para ibsan ang inflation, tulad ng orihinal na ipinanukala ni Sen. Bam Aquino buwan na ang lumipas.

Nagkataon rin na pumalo na sa $80 kada bariles ang presyo ng Dubai Crude (benchmark ng pandaigdigang presyo ng langis), na siyang kondisyon sa TRAIN Law para ihinto ang next round ng petroleum excise taxes sa Bagong Taon.

(2) Pabilisin ang pag-import at distribusyon ng bigas. 

Sa mga nakalipas na araw, bahagya nang bumaba ang presyo ng bigas dahil pumasok na ang anihan (harvest season).

Ngunit dahil sa krisis sa bigas at tumataas na inflation sa nakalipas, nangako rin ang Department of Agriculture at NFA na mag-aangkat ang gubyerno ng bigas mula sa labas ng bansa.

Pero mukhang di akma ang timing nito dahil sa harvest season na, at magiging kompitensya pa ng imports ang ani ng ating mga magsasaka.

Para huwag masyadong umaray ang mga magsasaka, mas maganda siguro kung nag-import ang gubyerno noong lean months.

(3) Ipasa ang Rice Tariffication Bill na may mababang tariff rate. 

Isa pang paraan para itama ang sitwasyon sa bigas ay ang pagpapasa ng Rice Tariffication Bill, kung saan tatanggalin na ang quota sa pag-import ng bigas, at malaya ang sinumang mag-import basta handa silang magbayad ng buwis.

Pero para mas dumami ang supply ng bigas (at mapababa ang presyo nito) ay dapat mas mababa sana ang porsyento ng taripa o buwis.

Sa ngayon kasi, sinasabi ng ilan na masyadong mataas pa rin ang panukalang 35% na buwis sa bigas na aangkatin mula sa ibang bansa sa ASEAN.

(4) Tukuyin at resolbahin ang mga problema sa produksyon ng gulay at isda. 

Bukod sa bigas ay nagkaroon din ng problem sa produksyon ng ilang importanteng bilihin—tulad ng gulay, isda, asukal, at karne—sa mga nakalipas na buwan.

Kaya naman ang inflation rate ng gulay ay pumalo noong Setyembre nang 21%, isda 13.4%, asukal 10.3%, mais 8.7%, tinapay 8.6%, at karne 8.4%.

May mga report, halimbawa, na nahirapan ang pag-harvest ng mga gulay dahil sa mga bagyong dumaan. Humina rin ang pangingisda sa ibang lugar dahil sa parehong dahilan.

Para maawat ang inflation ng pagkain, kailangan tukuyin ng gubyerno ang mga problema sa agrikultura at resolbahin ang mga ito.

(5) Pabilisin ang distribusyon ng ayuda sa mga mahihirap.

Parte ng kita mula sa TRAIN ay mapupunta sa mga mahihirap na sasagasaan ng mataas na inflation (ang pera ay tinatawag na unconditional cash transfers).

Ngunit sa pinakabagong datos ay higit 6 milyong pamilya pa lang ang naaabot ng kakarampot na ayudang ito (P2,400 bawat taon sa isang pamilya na may 5 miyembro), samantalang 10 milyong pamilya ang nais nilang maabot.

Kailangan pabilisin ang pagbibigay ng ayudang ito para maitawid ng mahihirap ang kanilang buhay sa gitna ng pag-arangkada ng mga presyo.

(6) Taasan ang interest rates ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP).

Ginagawa na ito ng BSP. Sa pamamagitan nito, halimbawa, hindi gaganahan ang maraming tao na mangutang para sa kanilang mga kotse o bahay. Ito’y inaasahang magpapababa sa kabuoang demand sa ekonomiya, pati na rin sa presyo ng mga bilihin.

Pero saka pa natin mararamdaman ang epekto pagdating ng 10 hanggang 12 buwan. Kapag nasobrahan, maaari din nitong pahinain ang paglago ng ating ekonomiya sa hinaharap.

Pero marahil isa ito sa pinaka-importanteng senyales sa mga tao na may ginagawa ang gubyerno para ibsan ang inflation.

Bilang panghuli, aminado naman si Pangulong Duterte na may kinalaman din ang gubyerno sa inflation. Aniya, “I’m not saying that we are not responsible for the inflation because when you are here, you swallow everything. Sa panahon mo eh.”

Pero hindi akmang sabihin na walang magagawa ang gubyerno ukol dito.

Napakaraming paraan para umaksyon, at nawa’y maliwanagan ang Pangulo ukol sa mga ito.

May trabaho nga ba sa TRABAHO Bill?

Ni Rainier Ric B. de la Cruz

Article 2018-012

Sa unang bahagi ng aking artikulo sa TRAIN 2 o TRABAHO Bill ay tinalakay natin ang kasalukuyang sistema ng corporate taxation sa bansa at ilan sa mga panukalang pagbabago sa ilalim ng isinusulong na batas. (BASAHIN: TRAIN 2: Dapat nga ba tayong mabahala sa pagharurot nito?)

Tinalakay ko rin ang investment incentives na ibinibigay ng pamahalaan para mahikayat ang mga negosyanteng mamuhunan sa bansa.

Ang tanong ngayon, kanino galing ang mga insentibong ito?

Investment Promotion Agencies (IPAs)

Ito pa ang isang isyung nais solusyunan ng TRABAHO Bill.

Sa kasalukuyan kasi ay napakaraming mga ahensya ng gobyerno ang pinagmumulan ng mga incentive, pangunahin dito ang Board of Investments (BOI) at ang Philippine Economic Zone Authority (PEZA). Makikita sa mapa ang 16 na iba pang investment promotion agencies  at special economic zone authorities.

Source: http://boi.gov.ph/investments-promotion/map-of-ipas/

Dahil sa dami ng IPAs ay nagiging komplikado ang kasalukuyang sistema. Ang mga insentibong ito ay napapaloob rin sa 123 na batas tungkol sa pamumuhunan, at 192 non-investment laws. Napakarami, di ba?

May posibilidad pang magkaroon ng overlap sa kanilang mga gawain at polisiya, o kaya naman madoble (o maging redundant) ang mga binibigay na insentibo: mamumuhunan pa rin naman sila kahit walang incentives.

Halimbawa, isipin mo ang bunso mong kapatid na binigyan ng nanay mo ng malaking baon para mahikayat siyang pumasok sa eskwela. ‘Yun pala, papasok naman siya kahit hindi malaki ang baon niya. Redundant di ba?

Kung wala sanang overlap, walang redundancy, at hindi nadodoble ang mga insentibo ay maayos na makahihikayat ng mga negosyante sa bansa, at hindi masyadong malaki ang mawawalang pera sa pamahalaan.  

Mayroon ding mga pag-aaral na nagsasabing hindi ganun kalaki ang epekto ng incentives sa pagpapalago ng pamumuhunan sa bansa.

Samakatuwid, mas makabubuting isaayos at tutukan muna ang iba pang mga salik kaysa purong insentibo lamang ang ibinibigay.

Pagbabago ng incentives sa ilalim ng TRABAHO Bill

Upang mabawi ang kitang nawawala umano sa pamahalaan, panukala ng TRABAHO Bill na isaayos ang mga insentibo at pagsamahin sa iisang sistema ang lahat ng mga benepisyong ibinibigay ng iba’t ibang mga ahensya.

Mungkahi ring gumawa ng  Strategic Investment Priorities Plan (SIPP) kada tatlong taon sa pangunguna ng BOI. Ang mga proyektong nakalista sa SIPP ang pwede lamang magparehistro at mag-apply upang makatanggap ng incentives.

Palalawigin din ang kapangyarihan ng Fiscal Incentives Review Board, isang ahensiyang kalakip ng DOF. Lahat ng mga ibibigay na insentibo ay dadaan sa pagsusuri at pag-apruba ng ahensiyang ito.

Ano naman ang mangyayari sa kasalukuyang mga benepisyo?

Depende ito kung gaano na katagal tinatanggap ng isang negosyo ang insentibo. Maaari na lamang ipagpatuloy ng 2 taon ang insentibo para sa mga aktibidad na tumanggap nito sa higit 10 taon; 3 taon naman para sa mga aktibidad na tumanggap na nito ng 5-10 taon; at 5 taon para sa mga nakatanggap na nito ng mas mababa sa limang taon.

Tugon ng mga mamumuhunan

Gaya ng inaasahan, maraming mga negosyante ang umaangal sa mga panukalang ito.

Sabi nila, maaaring magdulot ito ng malawakang unemployment kapag nagdesisyon ang mga kumpanyang magsara o huwag nang ipagpatuloy ang operasyon sa Pilipinas dahil sa pagkawala ng mga tinatamasang insentibo.

Ngayon pa lang, nagrereklamo na ang PEZA at ang BOI.

Ayon sa kanila, ang pagsasabatas ng panukalang ito ay maaaring magdulot ng malawakang pag-alis ng mga dayuhang namumuhunan sa Pilipinas.

Sa tingin ng PEZA, magdudulot din ng paglabag sa mga kasalukuyang kontrata ang pagtanggal o pagpapaiksi sa mga kasalukuyang insentibo, bukod pa sa ibang mga problemang legal.

Para naman sa BOI, malaking tulong ang dulot ng mga insentibo. Sa tantiya ng ahensya, sa bawat P1 gastusin ng gobyerno sa mga insentibo ay kumikita ito ng dagdag na P2 tax revenue, katumbas ng P13 na halaga ng mga lokal na kalakaran, at P16.56 na katumbas na halaga ng kita mula sa export.

Taliwas ito sa taya ng DOF na sa bawat P1 na ginagastos sa mga insentibo ay P0.60 lamang ang bumabalik sa pamahalaan.

May mga umaangal din mula sa mga samahan ng  mga mamumuhunan tulad ng Joint Foreign Chambers of Commerce of the Philippines (JFC) at Philippine Ecozones Association (Philea).

Samantala, ayon sa taya ng Semiconductor and Electronics Industries in the Philippines Foundation Inc. (SEIPI) ay pwedeng umabot sa 140,000 ang mga mawawalang trabaho sa industriya ng semiconductors kapag tuluyang naisabatas ang panukala.

Bukod pa ito sa mga trabahong hindi direktang apektado. Kung matatandaan, semiconductors at mga piyesang elektroniko ang panguhaning produktong iniluluwas ng bansa.

TRABAHO Bill na sisira ng trabaho?

Sa tingin ng ilang eksperto at mga nagsusulong nito, ang TRABAHO Bill ay solusyon sa matagal nang magulong sistema.  

Para naman sa mga kritiko nito, ang TRABAHO Bill ay isang kabalintunaan (irony). Habang ang layunin nito ay magbigay ng mga panibagong oportunidad at dagdag trabaho, maaring taliwas naman ang magiging resulta nito: kawalan ng trabaho.

Gaano kahirap maging mahirap dahil sa lumalalang inflation?

Ni Paul Neilmer Feliciano

inflation

Nitong mga nakaraang linggo, sinabi ni Congressman Joey Salceda na mahigit 2.4 milyon na Pilipino ang maaring nabaon sa kahirapan dahil sa lumalalang pagtaas ng inflation. Sila yung mga hindi naman mahirap dati pero nasadlak na sa kahirapan (o “near poor”).

Nakakabahala ito sapagkat taliwas ito sa target ng gobyerno na ibaba ang bilang ng mga mahihirap sa bansa.

Pero ano nga ba ang kaugnayan ng inflation sa kahirapan? At ano bang mga bagay ang nakakaapekto dito?

May mga nauna nang mga nasulat tungkol sa usapin ng inflation (BASAHIN: Ano ang katotohanan sa inflation?; Inflation noong Setyembre 2018: Mga dapat mong malaman), subalit hindi pa ganoong natalakay ang direktang epekto nito sa kahirapan.

Paano nga ba sinsusukat ang kahirapan?

Umpisahan natin sa tatlong halimbawa ng trabaho at kita ni Juan at Juana.PIC 1 - Poverty.png
Base sa mga impormasyon na nasa itaas, sino sa kanila ang maituturing na mahirap? At sino naman ang hindi?

Ayon sa report ng Philippine Statistics Authority (PSA), maituturing na mahirap ang isang indibidwal o pamilya kapag hindi nito nahigitan ang tinatawag na poverty threshold: ito ang pinakamaliit na kita na kailangan para matustusan ng isang pamilya ang mga pangangailangan nito, tulad ng pagkain at iba pang bagay.

Noong 2015, ang poverty threshold para sa isang indibidwal ay Php 23,000 kada taon, samantalang Php 109,000 kada taon para sa isang pamilya na may limang miyembro. Sinumang kumikita ng mas maliit sa mga poverty threshold na ito ay mahirap.

Ang mabuting balita ay bumaba naman ang kahirapan sa Pilipinas noong 2015 kumpara sa mga nakaraang taon (Figure 1).

Una, nabawasan ang porsiyento at bilang ng mahihirap sa bansa. Tinatayang nasa 21.6% na lamang na porsiyento ng mahihirap kumpara sa 26.6% noong 2006.

Pangalawa, bumaba rin ang bilang ng mahihirap: 21.9 milyon noong 2015, mula sa 23.7 milyon noong 2012.

Figure 1. Tindi at Dami ng Kahirapan, iba-ibang taonChart 1 - PovertySource: Philippine Statistics Authority

Ano ang mga bagay na may epekto sa kahirapan?

Marapat na tignan ang mga bagay na may impluwensya sa pagtaas at pagbaba ng kahirapan.

Una, ang paglago ng GDP o gross domestic product (Figure 2) ay nangangahulugang lumaki ang ekonomiya sa pamamagitan ng pagdami produkto at serbisyo na nilikha nito sa loob ng isang taon.

Base sa datos, halos 6% na ang paglaki ng ekonomiya noong 2012, at pumalo pa ito ng 6.4% nung 2015.

Figure 2.  Tindi ng kahirapan, paglaki ng GDP at InflationChart 2 - PovertySource: Philippine Statistics Authority, World Bank WDI

Kapag malakas ang paglago ng GDP, mas maraming oportunidad sa ekonomiya tulad ng dagdag pamumuhunan, karagdagang trabaho at mataas na sahod. Dumadami ang sideline na trabaho ni Manong Rainier; tumataas ang kita ni Aleng Maien at nakapag-invest pa ng kaniyang sariling turo-turo; at si Kuya JC ay nakahanap ng mas regular na trabaho bilang delivery boy.

Ngunit isa sa balakid sa pagsugpo sa kahirapan ay ang mataas na inflation (Figure 2). Kapag mataas ang presyo ng bilihin at walang sapat na kita, makakadanas ng gutom at maaring pang magkasakit. Kasama na rito sina Manong Rainier at maari ring si Aleng Maien.

Mapapansin na noong 2006 hanggang 2009 ay mas mataas ang inflation kaysa sa GDP growth, kaya marahil di gaano kalaki ang pagbaba ng kahirapan noong panahong iyon.

Mula 2012 hanggang 2015, mas mataas na GDP sa inflation at makikita na mas mabilis ang bagsak ng antas ng kahirapan. Ganito ang kaugnayan ng GDP, inflation, at kahirapan.

Kamusta ang kahirapan sa mga karatig-bansa sa ASEAN?

Ang Pilipinas ay pumapangatlo sa rehiyon base sa tindi ng kahirapan. Mapapansin din na  mas mataas ang average na kita ng bawat Pilipino kumpara sa taga-Vietnam at Cambodia, pero ang antas kahirapan ay mas mababa kaysa sa atin. (Figure 3)

Kaya siguro maraming Pilipino pa rin ang mahirap, kumpara sa ibang mamamayan ng ASEAN, ay mabagal ang paglago ng ating ekonomiya sa nakalipas na apat na dekada; kakaunti ang de kalidad na trabaho; madalas na mataas na inflation; di pantay na distribusyon ng kita at yaman ng bansa (income inequality); at mga samu’t-saring krisis.

Figure 3. Tindi ng kahirapan sa mga bansang ASEAN, panghuling releaseChart 3 - Poverty.pngSource: Asian Development Bank, World Bank WDI

Kaakibat ng kahirapan ang income inequality, at ang Pilipinas ang may pinakamalubhang income inequality sa buong ASEAN region. 

Kapag ganito, kahit na anong antas ng paglago ng ekonomiya, malaking bahagi pa rin nito ay napupunta sa mayamang bahagi ng populasyon, at di gaano nararandaman ng mga pinakamahihirap nating kababayan.

Ano ang maaring gawin ng gobyerno?

Sa lahat ng isyu na kinakaharap ng gobyerno, marahil ito na ang pinakamalaking hamon na kailangan tugunan.

Unang-una, mainam na siguraduhin ang mabilis na paglago ng ekonomiya sa antas na 6 to 8% at kaakibat ng mababa na inflation.

Pangalawa, bawasan ang income inequality sa pamamagitan ng pagtaas sa paggastos sa pampublikong edukasyon at kalusugan, pagbuti ng kalidad ng trabaho at pag-ubaya ng skills training, pagbigay ng conditional transfers sa mga pinakamahihirap (tulad ng Pantawid Pamilya), at pagbigay suporta sa importanteng sector lalo na sa agrikultura kung saan nagtatrabaho ang karamihan ng mahirap.

Pangatlo, kailangan paigtingin pa ang paglago ng ekonomiya, pati ang pamumuhunan sa bansa, lokal man o banyaga. Kasama na rito ang pagpapadali sa proseso ng pagnenegosyo at kalakal sa bansa. Makatulong dito ang Build Build Build. (BASAHIN: Para saan ba ang Build, Build, Build?)

Ang pagsugpo sa kahirapan ay isang malaking proyekto na dapat pagtulungan ng gobyerno, pribadong sector, at lahat ng Pilipino.

Para saan ba ang Build, Build, Build?

Ni Marianne Joy Vital

Article 010

Sa nauna kong article, tinalakay ko ang ating lumalaking “trade deficit,” o ang kalabisan ng imports kumpara sa ating exports. (BASAHIN: Lumalaking trade deficit, dapat bang pangambahan?)

Marahil ang pinaka-importanteng sanhi nito ay ang Build, Build, Build (BBB) program ng kasalukuyang administrasyon, na naglalayon na gumastos ng P8-9 trilyon para sa mga proyektong pang-imprastraktura.

Pero bakit ba kasi may BBB, at ano ang saysay nito sa ekonomiya?

Ano ang imprastraktura at para saan ito?

Ang imprastraktura ay mga pisikal na puhunan na umaalalay sa ating pang-araw-araw na buhay.

Kasama rito ang mga daan, kalye, tulay, airport, tren, daungan ng barko, hydroelectric dams, linya para sa kuryente, drainage system, at iba pa.

infrastructure-clipart-logistic-infrastructure-complex-colorful-delivery-icon-set-45518178

Figure 1: Visual na representasyon ng halimbawa ng infrastructure. Source: http://www.clipartpanda.com/clipart_images/logistic-infrastructure-64996939

Importante ang imprastraktura dahil nakakatulong ito sa paglago ng ekonomiya, at natutulungan din nitong maiangat ang antas ng pamumuhay sa bansa.

May iba-ibang klase ng imprastraktura, tulad ng connectivity infrastructure na siyang naguugnay sa iba’t-ibang lugar sa Pilipinas, lalo na ng mga malalayong lugar. Napapabilis nito ang kalakal at bentahan ng mga produkto.

Importante din ang imprastraktura sa kalakaran natin sa ibang bansa. Ito ang dahilan kung bakit nagagawa nating mag-import ng mga iPhones at Samsung phones. Nagagawa naman nating ibenta ang mga electrical circuits na ina-assemble natin sa mga factory na siyang pangunahin nating export sa ngayon.

Malaya ring nakakapaglakbay (travel) ang mga tao gamit ang mga kalsada at pang-masang transportasyon. Maaari kang mag-uwian kahit na hindi ganoon kalapit ang iyong pinagtatrabahuan. Magagawa mo ring mabisita ang iyong mga kamag-anak sa iba’t-ibang parte ng bansa, pati na rin sa abroad.

Ang infrastructure ay nakakapag-pausbong rin ng ating turismo dahil naging accessible ang mga magaganda ngunit malalayong tanawin. Nakakatulong ito sa mga probinsya dahil nagkakaroon ng demand para sa kanilang mga tourist spots at produkto.

Trabahong dulot ng Build, Build, Build

Isa pang benepisyo ng BBB ay ang paglikha nito ng maraming trabaho habang isinasagawa ang konstruksyon. Sa katunayan, inilunsand ng gobyerno ang Jobs, Jobs, Jobs website kamakailan.

Subalit ang tunay na layon ng BBB ay hindi lamang para lumikha ng pansamantalang trabaho, ngunit upang makapagbigay ng pangmatagalang hanapbuhay para sa ating mga kababayan.

Isang magandang halimbawa ang farm to market roads (FMR). Dahil dito, mas magiging madali na para sa mga magsasaka at iba pang negosyante na magpadala ng kanilang mga produkto sa mga sentro ng komersyo. Kapag maganda ang transportasyon, magdudulot ito ng mas mababang gastos at mas malaking kita.

Ang karagdagang tubo (profit) ay maaari namang gamitin ng mga negosyante (maski lokal o foreign) para palakihin pa ang kanilang mga negosyo. Habang lumalaki ang negosyo nila ay makalilikha pa ng karagdagang negosyo at hanapbuhay.

Kaya naman malaki rin ang maidudulot ng BBB sa pagpapadami ng trabaho sa ating ekonomiya.

Gumugulong na ba ang Build, Build, Build?

Noong 2017, inilabas ng Administrasyong Duterte ang BBB na tinatayang aabot sa Php 8.4 trillion ang gastos mula 2017 hanggang 2022 (Figure 2).

BBB targeted spending

Figure 2. Pagtaas ng gastos pang-imprastraktura ng gobyerno para sa administrasyong 2017-2022. Source:  BBB website, nakuha ng 14 October 2018: http://build.gov.ph/SFTFiles/Documents/BBB%20PRESENTATION_APRIL%2018_Dutertenomics%20Forum%201%20(PDF).pdf

Makikita naman sa mapa (Figure 3) ang distribusyon ng mga proyekto sa buong bansa.

bbb_map_colored

Figure. 3: Map ng Build, Build, Build projects. Source: Manahan, Mary Ann. 2017. Stories Behind the Numbers: Dissecting Duterte’s Build, Build, Build Program. Focus on the Global South.

Ang pinagkaiba ng BBB sa ibang programang ng nakalipas na administrasyon, ay ang hindi paggamit ng public-private partnership (PPP), kung saan nagtutulungan ang gobyerno at pribadong sektor sa gastos at paggawa ng mga proyekto (at naghahati sa gastos nito).

Samakatuwid, malaking bahagi ng gastos sa BBB ay manggagaling sa kita mula sa buwis (tax), utang (loans), at official development assistance o tulong mula sa ibang bansa gaya ng Japan at China.

Bagamat maganda ang layunin ng BBB, may mga balakid sa pagpapatupad nito.

Ayon sa datos, sa 35 proyekto na naaprubahan simula 2017, dalawa pa lang ang natutuloy na construction, at pito ang nagsisimula pa lamang.

May pag-usad naman, ngunit sadyang mabagal ito, lalo pa sa pagkuha ng mga construction firms na sa ngayon ay sinasailalim pa sa masusing pagpili ng gobyerno. Kaya naman may mga nagdududa kung matatapos ang kabuuang target ng BBB sa dulo ng 2022.

Hindi maiiwasan ang pagkaantala dahil sa patong-patong na burokrasya, mga striktong batas pagdating sa paggastos ng pondo ng gobyerno, at limitadong kakayahan ng mga ahensya lalo na’t biglang dumami ang mga proyekto na kailangang i-proseso (tinatawag na absorptive capacity).

Mismong pamahalaan na ang nagsasabing kahit ang Aquino administrasyon ay nakaranas ng  pagkaantala na tumagal ng 2 hanggang 3 taon. Halimbawa, ngayon pa lang gumugulong ang mga proyekto tulad ng LRT 1 Extension at MRT 7.

Kailangang maresolba ang mga balakid na ito para mapabibilis ang implementasyon ng BBB at mapadami pa ang imprastraktura na bansa na kailangan natin sa patuloy na paglago ng ating ekonomiya sa hinaharap.

 

Pagbaba ng unemployment at pagtaas ng underemployment: nakakatuwa o nakakabahala?

Ni Jefferson Arapoc

Article 009

Nakakapagod na ang makarinig ng mga bad news patungkol sa ating ekonomiya—gaya na lamang ng pagtaas ng inflation o ang pagbagsak ng halaga ng piso kontra dolyar.

Kaya naman refreshing talagang makabasa ng magagandang balita, tulad ng pagbaba ng ating unemployment rate.

Ayon kasi sa Philippine Statistical Authority (PSA), bumaba ang ating unemployment rate nitong nakaraang Hulyo sa 5.4%, mula sa 5.6% noong nakaraang taon.

Good news ba ang pagbaba ng unemployment rate?

Sa isang banda, good news ito dahil nangangahulugan lamang na bumaba ang bilang ng mga taong hindi makahanap ng trabaho.

Ayon sa ating NEDA Secretary na si Ernesto M. Pernia, ito na ang pinakamababang July unemployment rate sa halos nakaraang sampung taon.

Ngunit kasabay ng pagbaba ng unemployment rate, ay bumababa rin ang labor force participation sa ating bansa.

Ang labor force ay binubuo ng mga taong edad 15 years old pataas na aktibong nagtatrabaho (employed) at walang trabaho subalit aktibong naghahanap nito (unemployed).

Halimbawa, kung ikaw ay isang fresh college graduate at nagdesisiyon munang tumambay sa bahay niyo, hindi ka pa maituturing na parte ng labor force sapagkat pinili mong hindi pa maghanap ng trabaho.  Ibig sabihin, hindi ka rin maaaring matawag na unemployed kahit na wala kang ginawa sa bahay kundi mag-Facebook at mag-Twitter.

Subalit kung nagsimula ka nang gumawa ng account sa Jobstreet o LinkedIn, kasabay ng pagpapasa ng resumè mo sa iba’t-ibang kumpanya, hudyat ito na nagsimula ka ng maging parte ng labor force. At habang hindi ka pa nakakahanap ng trabaho, ikaw ay maituturing ng unemployed.

Makikita sa Figure 1 ang relasyon ng employed at unemployed sa kabuoang populasyon ng bansa.

employment

Figure 1: Pagkakahati-hati ng kabuuang populasyon ng Pilipinas

Samakatuwid, ang mga taong walang trabaho na hindi rin naman aktibo sa paghahanap nito, ay hindi maituturing na unemployed.

Kaya kapag bumababa ang unemployment rate, hindi ito agad nangangahulugang umoonti ang walang trabaho; bagkus, umoonti lang ang mga taong hindi makahanap ng trabaho.

Sa madaling salita, maaaring bumaba ang unemployment rate kahit na tumataas ang bilang ng mga taong wala naman talagang balak magtrabaho.

Pagtaas ng bilang ng mga taong hindi kasama sa labor force

Sa kasalukuyan, kahit na bumababa ang unemployment rate, makikita nating bahagya ring bumaba ang ating labor force participation rate (LFPR).

Ito ay ang porsiyento ng mga taong aktibong nagtatrabaho o naghahanap ng trabaho kumpara sa kabuuang populasyon ng isang bansa.

Noong nakaraang quarter, nakapagtala tayo ng 60.9% na LFPR. Ito ay mas mababa sa naitalang 61.4% noong nakaraang taon.

Maganda sana kung bumababa ang ating unemployment rate kasabay ng pagtaas ng LFPR. Nangangahulugan kasi ito na bukod sa dumarami ang nagkakatrabaho, nababawasan din ang bilang ng populasyon na hindi gaanong kaproduktibo—gaya na lamang ng mga tambay.

Sa kabilang banda, hindi naman maganda ang parehong pagbaba ng unemployment rate at LFPR. Maaari kasing hudyat ito na tumataas ang bilang ng mga taong sumuko na sa paghahanap ng trabaho.

Mataas na inflation at underemployment

Ayon din sa PSA, nagkaroon tayo ng bahagyang pagtaas sa ating underemployment rate. Noong nakaraang Hulyo, tumaas ito patungong 17.2%, mula 16.3% noong nakaraang taon.

Sa kasamaang palad, ang pagtaas ng underemployment rate ay maituturing naman nating bad news.  Sinusukat kasi nito ang dami ng taong meron ng trabaho subalit patuloy pa ring naghahanap ng dagdag na pagkakakitaan.

Halimbawa, kung ikaw ay isang highschool teacher na naghahanap pa ng ibang pagkakakitaan—gaya na lamang ng possibleng pagbebenta ng Herbalife o USANA—dahil nakukulangan ka sa iyong kinikita, isa ka sa mga tinatawag na underemployed.

Maraming posibleng dahilan kung bakit tumataas ang underemployment ng isang bansa.

Isa na diyan ang pagbaba ng halaga ng sahod dahil sa mataas na inflation (BASAHIN: Ano ang katotohanan sa inflation?). Habang tumataas kasi ang presyo ng bilihin ay kumakaunti ang kayang mabili ng perang sinasahod ng mga manggagawa.

Samakatuwid, napipilitan silang maghanap ng dagdag na mapagkakatian upang mapataas ang kanilang purchasing power o ang kanilang kakayahang bumili ng mga produkto.

Ano ang magagawa ng goberyno?

Sa ngayon, may nakahaing panukalang batas na makapagbibigay di umano ng mas maraming trabaho sa mga Pilipino. (BASAHIN: TRAIN 2: Dapat nga ba tayong mabahala sa pagharurot nito?)

Subalit upang patuloy na bumaba ang unemployment rate, kailangang matiyak ng ating gobyerno na lilikha ito ng mas maraming trabaho kaysa sisirain nito.

Samantala, kaakibat ng Build Build Build program ang Jobs Jobs Jobs, sapagkat inaasahan na magbibigay daan ito sa masiglang kalakalan sa bansa.

Bukod dito, mainam ring maawat o mapiligan ang mabilis na pagtaas ng presyo ng ating mga bilihin na direktang may epekto sa ating mga manggagawa.

Ilan lamang ito ang mga bagay na dapat tutukan ng ating gobyerno upang mas mapausbong pa ang ating labor market.

Pilipinas, magiging ‘upper-middle income’ na nga ba sa 2019?

Ni JC Punongbayan

Article 008

Kaliwa’t kanan ang problemang kinakaharap ng ekonomiya ng Pilipinas ngayon, lalo na ang tumataas na inflation o pagbulusok pataas ng mga presyo ng bilihin. (BASAHIN: Ano ang katotohanan sa inflation?)

Ngunit sa kabila nito, pinagmalaki kamakailan ni Secretary Ernesto Pernia na magiging “upper-middle income” na bansa na raw ang Pilipinas sa susunod na taon (2019).

Kinumpirma naman ito ng World Bank: malapit na raw tayong mahanay sa ibang upper-middle income na bansa tulad ng China, Malaysia, at Thailand.

Totoo nga ba ito? Talaga bang mas magiging maunlad na ang Pilipinas sa susunod na taon?

Good news

Simulan natin sa good news: hindi malayo na marating na natin ang upper-middle income status sa lalong madaling panahon. Paano?

Ang kabuoang kita ng isang bansa ay sinusukat ng GDP o gross domestic product: ito ang halaga ng lahat ng produkto at serbisyo na nililikha ng mga tao sa isang ekonomiya sa isang taon, maging Pilipino ka man o banyaga.

Isa pang sukat ay ang GNI o gross national income: idagdag mo sa GDP ang halaga na nililikha ng mga Pilipino sa labas ng bansa (tulad ng OFWs) at ibawas mo ang halaga na nililikha ng mga foreigner sa loob ng bansa.

Pag hinati-hati mo ang GNI sa lahat ng Pilipino, tinatawag iyon na GNI kada tao (GNI per person).

Importante ang GNI kada tao dahil ito ang ginagamit ng World Bank para i-grupo ang mga bansa base sa kanilang kita.

Pinapakita sa Table 1 ang GNI kada tao na kailangan ng bansa at kung ano ang kaukulang grupong kinabibilangan nito.

Grupo GNI kada tao
Mababang kita (low-income) Mas mababa sa $995
Lower-middle income $996 hanggang $3,895
Upper-middle income $3,896 hanggang $12,055
Mataas na kita (high-income) $12,056 o lagpas pa

Table 1.

Pero gaano na ba kalaki ang GNI kada tao ng Pilipinas? Noong 2017 naitala ito sa $3,660.

Sa makatuwid, $236 na lang ang butal para maging upper-middle income tayo. Kada taon, mula 2018 hanggang 2019,  kailangan na lang tumaas ng $163 ang GNI kada tao para maturing na tayong upper-middle income na bansa.

Makikita sa Figure 1 kung gaano na tayo kalapit sa income threshold na ito.

umi2019

Figure 1.

Samakatuwid, di nga malayo na maging upper-middle income na tayo sa 2019. Tandaang napabilang tayo sa “lower-middle” income group simula pa noong 1987. Matapos ang 32 years ay ga-graduate na tayo sa wakas. Good news talaga ito.

Bad news

Ngunit maraming dapat tandaan sa nalalapit nating pagbabago ng income status.

Una, ang minimum income na kailangan para dito (ngayon ay $3,896) ay patuloy na tumataas, at kailangang patuloy na umunlad ang ating ekonomiya para mahabol natin ito.

Pangalawa, kailangan nating suriin kung bakit mabagal ang pag-unlad natin kumpara sa ating mga kapitbahay.

Pinapakita sa Figure 2 na noong 1950s at 1960s ay pinakamaunlad ang Pilipinas sa rehiyong ASEAN. Ngunit noong 1960s hanggang 1980s ay unti-unti tayong naungusan ng Malaysia, Thailand, at Indonesia.

Sa ngayon, Viet Nam, Laos, Myanmar, at Cambodia na lang ang mas mahirap sa Pilipinas, ngunit napakabilis ng kanilang pag-unlad. Malapit-lapit na nga ring maging upper-middle income country ang Viet Nam.

Kaya naman mas maganda sigurong tanungin kung bakit tayo napaghulihan ng mga karatig bansa natin sa ASEAN, at ano ang magagawa natin para pabilisin pa ang ating pag-unlad?

aseangdppc_ue

Figure 2.

Pangatlo, hindi ibig sabihin na magiging mas mayaman na ang lahat ng Pilipino sa 2019.

Hindi kasama sa GDP o GNI per person ang pagkakapantay ng kita sa lipunan. Maaari kasing iilan lang ang nakikinabang sa paglago ng ekonomiya, at marami sa ating kababayan ang naiiwan sa laylayan. 

Halimbawa, noong 2015 ay halos 4 milyong pamilyang Pilipino pa ang nabuhay sa mas mababa sa P10,000 kada buwan, o mahigit lang sa P333 kada araw. Mas maganda sana kung kumakaunti rin ang bilang ng mahihirap habang tumataas ang kita ng bansa.

Sa Figure 3 makikita na napakabagal ng pagbaba ng kahirapan sa Pilipinas kumpara sa ibang bansang ASEAN.

Sa Malaysia at Thailand halos wala ng nabubuhay sa $1.90 kada araw. Sa Viet Nam naman ay napakabilis ng pagbaba ng porsyento ng kanilang populasyon na nabubuhay dito.

aseanpov

Figure 3.

Panghuli, dapat ding bantayan ang mga banta sa paglago ng ating ekonomiya.

Halimbawa, sa mga nakalipas na buwan ay pababa nang pababa ang paglago ng ating GDP, mula 7% hanggang 6%. Palayo rin ito nang palayo sa target ng gubyerno na nasa 7% hanggang 8% para sa 2018.

Bukod dito, halos di rin lumaki ang sektor ng agrikultura noong 2nd quarter ng 2018 (nakalulungkot dahil dito nagtatrahaho ang marami sa mahihirap). Ang paggastos naman ng mga pribadong indibidwal ay bumagal na rin dahil sa inflation.

Kapag di natin mabantayan ang mga ito ay baka di natin mapatangawan ang ating upper-middle income status.

Dapat ipagbunyi?

Sa pangkalahatan, magandang balita na maituturing na tayong upper-middle income country.

Pero di rin ito dapat lubos na ipagbunyi. Kailangan nating panatilihin ang paglago ng ekonomiya, pabilisin ang pagbaba ng kahirapan, at siguruhin na maraming Pilipino ang makikinabang sa kaunlaran at di lang ang mayayaman.

Inflation noong Setyembre 2018: Mga dapat mong malaman

Ni JC Punongbayan

photo 3

Heto ang mga dapat mong malaman tungkol sa inflation noong Setyembre 2018. (Hango ito sa aking naunang post sa Facebook.)

(1) Sinusukat ng inflation rate ang bilis ng pagtaas ng presyo ng mga bilihing kalimitang kinokonsumo ng isang pamilyang Pilipino.

Naitala sa 6.7% ang inflation noong Setyembre 2018, pinakamataas sa loob ng 9.6 taon (Figure 1).

Samantala, pag tinanggal ang ilang produkto na mabilis magbago-bago ang presyo (tulad ng bigas, gulay, gasolina)—tinatawag rin itong “core inflation”—ay bumaba ito nang bahagya.

inf2

Figure 1.

(2) Ang inflation ay pwedeng hatiin sa iba-iba nitong salik.

Makikita sa Figure 2 na pagkain at inumin ang bumubuo ng pinakamalaking bahagi ng inflation: sila ang sanhi ng halos 60% ng inflation noong Setyembre.

Ang inflation ng pagkain ay nasa 9.7% naman: pinakamataas mula noong 2012 (kung kailan available ang datos).

infcontrib

Figure 2.

(3) Iba-iba rin ang palo ng inflation sa iba-ibang rehiyon ng Pilipinas.

Makikita sa Figure 3 na pinakamataas ang inflation sa Bicol (10.1%) at pinakamababa sa Central Luzon (4.5%).

Sa NCR naman, pansining bumaba ang inflation nang 0.7 percentage point mula noong Agosto.

reginf

Figure 3.

(4) Maaari ring himayin ang inflation ng isang produkto sa iba-ibang rehiyon.

Halimbawa, makikita sa Figure 4 na ang inflation ng bigas ay pinakamataas naman sa Ilocos (17.9%) at pinakamababa sa CAR (4.2%).

Sa buong bansa, ang inflation ng bigas ay umabot na sa 10.4%.

regriceinf

Figure 4.

Lahat ng datos na ito ay maaaring i-download mula sa website ng PSA (Philippine Statistics Authority): http://www.psa.gov.ph/statistics/survey/price/summary-inflation-report-consumer-price-index-2012100-september-2018.