Ang economics sa likod ng ‘war on drugs’

Ni Jefferson Arapoc

Article 2018-21

Noong nakaraang 2016 presidential elections, isa sa mga naging bentahe ni Pangulong Duterte ang pangakong sugpuin ang problema natin sa droga sa pamamagitan ng kanyang war on drugs.

Naniniwala kasi siya na droga ang puno’t dulo ng mga problemang kinahaharap ng ating bansa, gaya na lang ng krimen at karahasan.

Kung ating titignan ang pangunahing motibo ng war on drugs sa konteksto ng economics, nais nitong patayin ang supply ng ilegal na droga sa bansa.

Sa higit dalawang taong pagpapatupad ng war on drugs, malapit na ba nating maipanalo ito?

Pagsupil sa supply ng droga

Isa sa mga tradisyunal na paraan upang sugpuin ang supply ng ilegal na droga ay ang pagbabawal sa pagbebenta nito.

Bagamat hindi natin nakikita ang bentahan ng droga sa formal markets—gaya sa grocery o botika, talamak itong nangyayari sa black markets sa pamamagitan ng patagong bentahan.

Bilang tugon ng gobyerno sa problemang ito, inilunsad ang ilang programang naglalayong susugpo sa supply nito, gaya na lamang ng Oplan Tokhang at Oplan Double Barrel ng Philippine National Police (PNP).

Kahit na kwestyonable ang mga pamamaraang ito sa mata ng iba’t-ibang grupo, pinaniniwalaan ng palasyo na epektibo ito dahil sa pagtaas ng presyo ng ipinagbabawal na gamot. Hudyat di umano ito ng tuluyang pagbaba sa supply ng ilegal na droga sa bansa.

Kaya nga lang, ang ilegal na droga ay maituturing na addictive good, o isang uri ng produkto na hindi basta-basta kayang bitawan ng isang consumer kahit pa tumataas ang presyo nito. Ilang pag-aaral na ang nakapagtala ng ebidensiya na hindi madaling bumababa ang demand ng mga taong lulong sa ipinagbabawal na gamot, gaya na lamang ng isinulat ni Becker at Murphy (2005).

Dahil di masyadong bumababa ang konsumo ng droga maski magmahal ito, anumang pagtaas ng presyo ng droga ay nagdudulot ng mas malaking kita para sa mga sindikato at supplier ng droga.

Sa paraang ito, mas lumalaki ang kaban ng pera ng mga sindikato habang umiiigting ang war on drugs.

Mga maaaring gawin sa demand

Para sugpuin ang droga, di lang pagsugpo ng supply ang maaring gawin ng gubyerno.

Tulad kasi ng anumang paninda, may dalawang pwersa sa bentahan ng droga: supply at demand. Kung nais talaga ng gubyerno na sugpuin ang droga, marahil mas epektibo ang pagbibigay pansin sa demand nito.

Marami ng bansa ang nagbago ng istratehiya sa kani-kanilang laban kontra droga, gaya na lamang ng United States at Thailand: imbis na magfocus sa supply, nakafocus na sila ngayon sa demand.

Ang pagsusulong ng mga preventive at rehabilitative programs ay maaring makatulong upang masupil ang demand sa ilegal na droga. Ang pagsasama sa curriculum ng mga paaralan ng talakayan patungkol sa masamang epekto ng illegal drugs ay isang mainam na halimbawa ng isang preventive program.

Samantala, ang pagtatayo ng mga pasilidad na kumakalinga at tumutulong sa mga taong nalulong sa droga upang tuluyang makapagbago ay isa namang halimbawa ng rehabilitative program.

Sa mga ganitong paraan, inaasahang bababa ang bilang ng mga taong tumatangkilik sa ipinagbabawal na gamot na magdudulot ng pagbagsak ng presyo nito. At dahil dito, nagiging mas mababa ang kinikita ng mga nagtitinda ng ilegal na droga na maaaring magdulot ng tuluyan nilang pagkalugi.

Samakatuwid, nangangailangan ang war on drugs ng kambal na solusyon. Hindi sapat na pagtuunan lang ng gobyerno ang pagsupil sa supply ng droga. Bagkus, kailangan rin nitong paigtingin ang mga drug preventive at rehabilitative programs sa bansa.

Panahon na rin siguro upang tignan ang droga bilang problemang pangkalusugan, imbis na isang problemang kriminalidad. Napatunayan na sa ibang bansa na ang ganitong strategy ay mas epektibo at makatao.

 

Bakit bumabagal ang paglago ng ekonomiya?

Ni JC Punongbayan

Article 2018-019

Noong nakaraang Huwebes (ika-8 ng Nobyembre), ibinalita ng Philippine Statistics Authority (PSA) ang pinakabagong datos pagdating sa ekonomiya ng Pilipinas.

Ang laki ng ekonomiya ng Pilipinas ay sinusukat gamit ang gross domestic product (GDP), o ang halaga ng lahat ng produkto at serbisyong ginagawa sa isang ekonomiya sa loob ng isang quarter o taon.

Ang paglago ng ekonomiya ay sinusukat gamit ang GDP growth rate, o ang taunang pagbabago ng GDP.

Ayon sa PSA, lumago ang ekonomiya ng Pilipinas nang 6.1% noong 3rd quarter ng 2018 (mula Hulyo hanggang Setyembre).

Para bigyan ng konteksto ang pigurang ito, narito ang ilang bagay na kailangan mong malaman:

1) Patuloy na bumabagal ang paglago ng ekonomiya.

Mula sa Figure 1, makikita ang patuloy na pagbagal ng paglago ng ekonomiya ng Pilipinas sa nakalipas na mga quarter.

Ang 6.1% growth noong 3rd quarter ay di lang mas mababa kaysa sa 6.2% growth noong 2nd quarter (Abril hanggang Hunyo). Ito rin ang pinakamababa mula noong 4th quarter ng 2015 (o 2 taon at 9 buwan na ang nakalipas).

gdpq2

Figure 1.

Kapag bumababa ang GDP growth, mas matagal na nakakamit ang kaunlaran ng isang bansa.

Halimbawa, kapag ang kita mo ay lumalaki nang 7% taun-taon, asahang madodoble ito sa loob ng 10 taon. Pero kung 5% lang ang growth rate ng kita mo, tatagal ng 14 taon bago dumoble ito. Ganito rin ang nangyayari sa GDP.

2) Mas mababa rin ito sa target ng gobyerno.

Para sa 2018, target sana ng gobyerno na lumago ang ekonomiya ng Pilipinas sa pagitan ng 6.5% hanggang 6.9%.

Nagtatakda ng growth target ang gubyerno upang ipakita sa taumbayan ang commitment nila sa pagkamit ng mabilis na pagunlad ng bansa.

Pero makikita sa Figure 1 na mas mababa ang 6.1% kumpara sa itinakdang target ng gubyerno.

Sa katunayan, binaba na nila ang target GDP growth mula sa 7-8% patungong 6.5-6.9%. Masyado kasing mataas ang naunang target. Gayun pa man, di pa rin nila naabot ang mas mababang target.

Samantala, di rin naabot ng gubyerno ang target nito para sa inflation, na dapat ay nasa pagitan lamang ng 2-4% para sa 2018. Noong Oktubre, naitala ang inflation sa 6.7%. (BASAHIN: Inflation noong Oktubre, good news nga ba?)

Problema ito dahil habang masyadong mababa ang paglago ng ekonomiya, masyado namang mataas ang inflation: Di na nga ganun kabilis ang paglaki ng kita mo, kinakain pa ito ng inflation.

3) Humina ang paggastos sa maraming sektor ng ekonomiya.

Bakit bumabagal ang paglago ng ekonomiya? Himayin natin ang datos.

Una, bumagal ang paggastos sa maraming sektor ng ekonomiya.

Importante ito dahil sa anumang ekonomiya ang kita ninuman ay galing sa gastos ng ibang tao. Kaya kapag lumalaki ang paggastos ng mga tao, lumalaki rin ang ekonomiya.

Pinapakita ng Figure 2 na sa 6.1 puntos na kabuuang paglaki ng ekonomiya, 4.8 puntos ang galing sa gastos sa pamumuhunan o investment (blue). Lumiit ito kumpara noong nakaraang quarter.

gdpcomponents1_ue

Figure 2.

Samantala, 3.47 puntos ang nanggaling sa gastos ng mga ordinaryong konsumer tulad mo at tulad ko (green). Lumiit din ang kontribusyon nito.

Ang gastos naman ang gubyerno ay nag-ambag ng 1.49 puntos, at bahagya itong lumaki kumpara sa 2nd quarter (orange).

Kung pagsasamahin ang green, blue, at orange, makukuha mo ang GDP growth na 9.76 puntos. Pero ang totoong GDP growth ay 6.1 puntos dahil kailangan nating isama ang negatibong ambag ng “net exports” sa paglago ng ekonomiya, o -4.06 puntos (gray).

Samakatuwid, imbis na palakihin ang GDP, pinaliit ito ng net exports. Ito’y dahil mas malaki ang halaga ng ating inaangkat (imports) kaysa iniluluwas (exports). (BASAHIN: Lumalaking trade deficit, dapat bang pangambahan?)

4) Humina ang produksyon ng industriya at lumiit ang agrikultura.

Isa ring paraan para himayin ang datos ng GDP growth ay sa pamamagitan ng pagsuri ng produksyon sa malalaking sektor ng ekonomiya: agrikultura, industriya, at serbisyo.

Pinapakita sa Figure 3 na noong 3rd quarter, sa kabuuang 6.1 puntos na GDP growth, 4.06 puntos ang galing sa sektor ng serbisyo (orange). Kalakip dito ang maraming uri ng serbisyo tulad ng pagtitinda, transportasyon, pagbabangko, atbp.

Samantala, 2.08 puntos naman ang galing sa industriya (blue), kung saan nakapaloob ang manufacturing, construction, pagmimina, atbp. Pansining bumaba ang kontribusyon nito mula sa mga nakaraang quarter.

Panghuli ang sektor ng agrikultura (green). Noong 3rd quarter, lumiit ang sektor na ito at humila pababa sa kabuuang GDP growth (-0.03 puntos) imbis na tumulong sa paglaki nito.

gdpcomponents2_ue

Figure 3.

Ano ang pwedeng gawin ng gubyerno?

Paano manunumbalik ang mabilis na paglago ng ekonomiya?

Unang-una, sa usapin ng paggastos, kailangan masolusyonan agad ng gubyerno ang lumalalang inflation. Habang mabilis ang pagtaas ng presyo ng mga bilihin, di ginaganahan ang marami sa ating mga kababayan na gumastos.

Samantala, bagamat mas malaki ang halaga ng imports kaysa sa exports, kailangan siguruhin na mapupunta ang imports sa mga puhunang makakatulong sa paglago ng ating ekonomiya sa hinaharap.

Pagdating naman sa mga sektor, kailangang tugunan ang pagbagal ng manufacturing, ayusin ang mga isyu sa pagmimina at quarrying, at hikayatin ang mas marami pang pamumuhunan.

Panghuli, kailangang maresolba agad ang pagkalugmok ng agrikultura sa bansa, lalo na ang pagsasaayos ng supply ng bigas, gulay, at isda.

Inflation noong Oktubre, good news nga ba?

Ni Rainier Ric B. de la Cruz

Maugong ang balita kahapon ng Philippine Statistics Authority (PSA) na tila yata humupa na ang pagtaas ng ating inflation rate. (Sinusukat ng inflation rate ang bilis ng pagtaas ng presyo ng mga bilihin.)

Base sa pinakabagong datos, nanatili sa 6.7% ang headline inflation rate noong Oktubre, katulad ng lebel nito noong nakaraang buwan (orange na linya sa Figure 1).

Sa katunayan, 6.68% ang aktwal na tala, bahagyang mas mababa ito kumpara noong Setyembre.

  Figure 1.

Samantala, patuloy naman ang pagtaas ng core inflation rate mula 4.7% noong Setyembre tungong 4.9% nitong Oktubre (blue). Sinusukat rin ng core inflation ang galaw ng mga presyo, pero hindi kasama ang piling mga produkto gaya ng pagkain at petrolyo na mabilis magbago-bago ang presyo.

Iba’t ibang salik

Matatandaan na ang inflation rate ay porsyentong pagbabago ng consumer price index (CPI), na siyang sumusukat sa iba’t ibang presyo ng mga bilihing kalimitang tinatangkilik ng mga ordinaryong Pilipino. (BASAHIN: Ano ang katotohanan sa inflation?)Con

Kung susuriin ang bawat component ng CPI (Figure 2), makikita na ilan sa mga ito ay bumagal na ang pagtaas, samantalang ang iba ay nanatili sa dati nitong lebel. Subalit may mga bilihin pa ring patuloy ang pagtaas.

Halimbawa, ang inflation sa pagkain at mga inumin, na siyang may pinakalamaking porsyento sa CPI (halos 40%), ay bumaba mula 9.7% tungong 9.4%.

Bagamat bumaba nang bahagya mula 21.8% tungong 21.6%, pinakamataas pa rin ang inflation sa alak at tabako. Sinisisi ito sa mas mataas na buwis sa ilalim ng TRAIN Law.

Samantala, tumaas naman ang inflation sa transportasyon (8% to 8.8%). Tandaan na hindi pa kasali rito ang inaprubahan ng LTRFB na pagtaas ng pamasahe sa mga jeepney at bus. Magsisimula pa lang ito ngayong Nobyembre.

Tumaas din ang inflation sa mga produkto at serbisyong pangkalusugan, pangkultura at kasiyahan, at utilities (tubig, kuryente, gas, at iba pa).

Figure 2.

Inflation sa mga rehiyon

Magkakaiba rin ang pagbabago sa inflation sa bawat rehiyon.

Ang NCR, na may pinakamalaking bahagdan sa ating CPI, ay nakapagtala ng bahagyang pagbaba sa inflation mula 6.3% tungong 6.1%.

Figure 3.

Bagamat bumagal nang kaunti, pinakamataas pa rin ang inflation sa Bicol Region (9.9%). Sinundan ito ng Region IV-A o MIMAROPA (7.3% to 9.0%).  Sila rin ang nakapagtala ng pinakamalaking pagtaas noong Oktubre (1.7%).

Pinakamababa pa rin ang inflation sa Central Luzon (Region III), na nakaranas din nang bahagyang pagbaba sa inflation (0.1%).

Kung susumahin, 7 rehiyon ang nakapagtala ng pagtaas ng inflation (Figure 4). Ilan sa mga ito ay naapektuhan ng mga nakaraang bagyo. Samantala, bumagal naman ang paggalaw ng presyo sa 9 pang rehiyon, kabilang ang NCR.

Tanging sa Ilocos Region (Region I) nanatili sa dati nitong lebel ang inflation.

Figure 4.

Good news nga ba?

Ayon sa tagapagsalita ng Pangulo, magandang balita raw ang hindi pagtaas ng inflation rate noong Oktubre.

Sa unang banda, magandang marinig na sa unang pagkakataon simula noong Enero ay tumigil na sa diretsong pagtaas ang ating inflation rate.

Subalit imbes na magbunyi kaagad ay dapat munang maging mapanuri at maingat sa ating expectations.

Una, dapat tandaan na mataas pa rin ang 6.7% at nanatiling pinakamataas ito sa loob ng mahigit na 9 taon.

Pangalawa, base sa galaw ng presyo mula Enero hanggang Oktubre ay malayo pa ring makamit ang target ng Bangko Sentral na 2-4% na inflation para sa buong taon ng 2018.

Dapat ding tandaan na nalalapit na ang holiday season, lalo na ang Kapaskuhan, kung kailan karaniwan nang inaasahang tataas ang demand ng mga consumer para sa mga pagkain at iba pang produkto. Maaring magresulta naman ito sa demand-pull inflation, na pwedeng makapagbaliktad sa kasalukuyang trend.

Nagbabadya ring makaakpekto sa inflation ang naaprubahan nang pagtaas sa singil sa pamasahe sa jeep at bus. May magiging epekto rin kung maaprubahan na ang hinihinging wage hike ng ilang grupo ng mga manggagawa. (BASAHIN: Wage hike, why not?)

Panghuli, matatandaang ang sunud-sunod na pagtaas sa inflation rate na naranasan bago ang Oktubre ay sinisisi ng gobyerno sa mga isyu sa suplay, lalo na sa paggalaw ng presyo ng produktong petrolyo sa pandaigdigang merkado at sa krisis sa suplay ng bigas.

Nitong mga nakaraang buwan ay medyo humupa na ang pagtaas sa presyo ng bigas dahil sa pagpasok ng anihan, at sa pag-aangkat ng supply ng bigas sa mga karatig-bansa.

Subalit magiging panandaliang pahinga lamang ang mga ito hangga’t hindi nabibigyan ng pangmatagalang solusyon ang isyu sa bigas.

Tandaan rin na may panibagong round pa ng buwis na ipapataw ang gobyerno sa mga produktong petrolyo sa January 1, dahil sa TRAIN Law. Malamang makadagdag pa ito sa inflation sa mga susunod na buwan.

Kaya masyado pa sigurong maaga para magbunyi sa balitang ito.

 

Paano ka nalulugi sa trapik?

Ni Paul Feliciano

Article 2018-017

Ang post na ito ay simula ng isang series kung saan paguusapan natin ang kalagayan ng trapik sa Pilipinas at epekto nito sa mga Pilipino at ating ekonomiya. Tatalakayin din natin ang mga hakbang na ginagawa ng gubyerno para tugunan ang problemang ito.

Isa sa pinakamalalang problemang kinakaharap ng mga Pilipino ngayon ay ang lumalalang sitwasyon ng trapik sa mga lungsod ng bansa, lalo na sa Metro Manila.

Mula sa mahabang pila sa MRT araw-araw, mabagal na usad ng mga sasakyan sa EDSA, at mga nagsisiksikang bus at jeepney—tinitiis natin ang lahat ng ito bilang mga commuter at motorista dahil kailangan natin magtrabaho at maghanapbuhay.

Bakit trapik sa mga siyudad?

Sa isang banda, hindi kagulat-gulat ang ganitong sitwasyon. Nangyayari ito iba’t-ibang dako ng mundo. Habang lumalago ang ekonomiya, mas dumarami ang mga tao at aktibidad sa lungsod.

Ayon sa Asian Development Bank (ADB) lagpas 44 milyong tao sa Asya ang nakatira ngayon sa mga siyudad na sentro ng negosyo at kalakalan. Noong 2007, mas maraming tao na sa mundo ang nakatira sa urban areas kaysa sa rural areas (Figure 1).

Rural Urban Chart

Figure 1. Source: World Development Indicators (WDI).

May mabuting dulot kasi ang pagsasama-sama ng mga tao sa mga lungsod. Halimbawa, mas nagiging mas madali pakikipagkalakaran at pakikipag-ugnayan sa isa’t-isa. (Sa economics, tinatawag itong agglomeration economies.)

Kaya naman malaki talaga ang papel ng mga syudad sa pagpapayaman ng isang bansa.

Ayon nga sa isang pagaaral, halos 80% ang kontribusyon ng mga urban areas sa paglago ng ekonomiya sa buong Asya. Lagpas 120,000 tao rin ang umaalis sa mga rural areas araw-araw upang humanap ng oportunidad sa mga siyudad.

Sa Pilipinas, ang Metro Manila rin ang responsable sa 38% ng kabuoang kita ng bansa kung susukatin gamit ang gross domestic product or GDP. Kapag isama mo ang mga karatig rehiyon ng Metro Manila (Region III at Region IV-A) ay aabot ito sa 62% (Figure 2).

GRDP

Figure 2. Source: PSA.

Ngunit habang umuunlad ang isang siyudad at dumadami ang mga taong nakatira dito, lumalaki rin ang pangangailangan sa pribado o pampublikong transportasyon.

Halimbawa, dumarami ang mga pribadong sasakyan. Ito’y dahil lumalaki ang kita ng mga tao, mura na ngayon ang bumili ng kotse, at di kasi madaling sumakay sa MRT o LRT.  Sa taong 2015, umabot na sa 2.5 milyon na ang mga sasakyan sa Metro Manila, at patuloy pa itong lalaki.

Ang problema rito, dumadagdag lang sa trapik ang mga kotse dahil hindi naman nakakasabay ang pagdami at paglawak ng mga kalsada.

Ano ang nawawala sa Pilipino ng dahil sa trapik?

Magastos ang paglala ng trapik, at maraming paraan para sukatin ang gastos na ito.

Isa rito ay ang tagal ng oras na nasa trapik tayo.

Halimbawa, ang Metro Manila ay pangatlo sa may pinakamatagal na biyahe kumpara sa ibang lungsod sa Asya (Figure 3), at lamang lang nang bahagya ang Bangkok at Jakarta.  Ayon sa isang survey, mahigit 66 na minuto ang tagal ng biyahe, katumbas nito ay 16 na araw kada taon ang naaaksaya sa trapiko.

Traffic chart

Figure 3. Source: Boston Consulting Group (BCG).

Bukod pa rito, kailangan isali ang halaga ng oras na nawawala sa pagkaipit sa trapik.

Sa economics, tinatawag na opportunity cost ang halaga ng isang bagay na hindi natin nagawa ng dahil sa isang bagay, sitwasyon, o pangyayari. Halimbawa, ang opportunity cost ng pagkaka-ipit mo sa trapik ay ang oras na nagamit mo sana sa mas makabuluhang bagay.

Batay sa ulat ng Japan International Cooperation Agency o JICA, ang kabuoang economic (o opportunity) cost ng mabagal na transportasyon sa Metro Manila ay tinatayang nasa P3.5 bilyon kada araw noong 2017, mas mataas sa P2.4 bilyon noong 2014.

Kung walang gagawin ang gobyerno, ang economic cost ng trapik sa Metro Manila ay maaring lumobo sa P5.4 bilyon kada araw sa taong 2035.

Dagdag pa rito, ang economic cost sa trapik sa mga karatig na probinsya—tulad ng Laguna, Cavite, at Rizal—ay umaabot na sa P2.3 bilyon.

Hindi pa kasama ang iba pang malalaking siyudad sa Pilipinas tulad ng Cebu, Davao, Cagayan de Oro, o San Fernando at Angeles City sa Pampanga na maaaring magdulot pa ng mas malaking kawalan sa ekonomiya ng Pilipinas.

Sa Asya, katumbas ng 2%-5% ng kabuoang kita ng bansa (gross domestic product o GDP) ang nawawala kada taon dahil sa trapik at mataas na bayad sa transportasyon, ayon sa tantsa ni ADB.

Dagdag pa rito, dapat isama ang iba pang “costs” na dulot ng trapik sa bawat commuter at motorista.

Halimbawa, maaaring hindi na sapat ang oras natin para makapiling ang ating pamilya, pati narin ang pag-aalaga  sa ating sarili. Maari ring tumaas ang stress levels na pwedeng maging sanhi ng masamang kalusugan. Nagiging hadlang rin ito sa pagtugon sa oras ng emergency gaya ng pagresponde sa sunog o kaya ay pagdala ng mga nag-aagaw buhay sa ospital. Ang mas matagal na paggamit ng sasakyan ay dumadagdag din sa paglalala ng carbon emissions.

Sa laki ng nasasayang sa kita at oras, mayroon nga bang agaran at pangmatagalang solusyon ang gobyerno? Mayroon nga bang solusyon sa lumalalang trapiko?

Abangan ang sagot sa susunod na blog entry.

Wage hike, why not?

Wage hike

Ni Marianne Joy Vital

Isa sa mga napapanahong usapin ang posibleng pagtataas ng minimum wage, lalo na’t patuloy ang pagtaas ng presyo ng mga bilihin.

Sa katunayan, ilang grupo na ng mga manggagawa ang nagmungkahing itaas na ang minimum wage rate. Ayon kay Labor Secretary Silvestre Bello, maaari naman daw magkaroon ng pagtaas sa sahod, subalit hindi kasing laki ng inaasahan ng labor groups.

Ano ba ang minimum wage rate?

Ang minimum wage rate ay nagsisilbing batayan (o benchmark) ng pinakamababang sweldo na dapat maibigay sa mga manggagawa kada araw.

Makikita sa Table 1 na ang minimum wage rate ay nagiiba-iba depende sa rehiyon ng Pilipinas o sa uri ng industriya na kinabibilangan ng manggagawa (sa agrikultura man o hindi).

Table 1. Local Minimum Wage Rates
Region WO No./Date of Issuance Date of Effectivity Non-Agriculture Agriculture
Plantation Non-Plantation
NCR WO 21/September 14, 2017 October 05, 2017 ₱475.00-₱512.00 ₱475.00 ₱475.00
CAR WO 19/July 20, 2018 August 20, 2018 ₱300.00-₱320.00 ₱300.00-₱320.00 ₱300.00-₱320.00
I WO 19/November 24, 2017 January 25, 2018 ₱256.00-₱310.00 ₱265.00 ₱256.00
II WO 18/August 11, 2017 September 25, 2017 ₱340 ₱320 ₱320
III WO 21/June 28, 2018 August 1, 2018 ₱339.00-₱400.00 ₱324.00-₱370.00 ₱312.00-₱354.00
IV-A WO 18/February 28, 2018 April 28, 2018 ₱317.00-₱400.00 ₱303.00-₱370.00 ₱303.00-₱356.00
Mimaropa WO 08/September 05, 2017 September 24, 2017 ₱259.00-₱300.00 ₱259.00-₱300.00 ₱259.00-₱300.00
V WO 19/August 14, 2018 for publication ₱295.00 – 305.00 ₱295.00 – 305.00 ₱295.00 – 305.00
VI WO 24/June 08, 2018 July 12, 2018 ₱295.00-₱365.00 ₱295.00 ₱295.00
VII WO 21/June 18, 2018 August 3, 2018 ₱318.00-₱386.00 ₱313.00-₱368.00 ₱313.00-₱368.00
VIII WO 20/May 17, 2018 June 25, 2018 ₱305.00 ₱275.00 ₱275.00
IX WO 20/June 29, 2018 July 30, 2018 ₱316.00 ₱303.00 ₱303.00
X WO 19/May 23, 2017 July 16, 2017 ₱316.00-₱338.00 ₱304.00-₱326.00 ₱304.00-₱326.00
XI WO 20/June 27, 2018 August 16, 2018 ₱370.00 ₱365.00 ₱365.00
XII WO 20/April 13, 2018 May 11, 2018 ₱311.00 ₱290.00 ₱290.00
CARAGA WO 15/November 10, 2017 December 08, 2017 ₱305.00 ₱305.00 ₱305.00
ARMM WO 17/April 23, 2018 June 15, 2018 ₱280.00 ₱270.00 ₱270.00

Source: National Wages and Productivity Commission, accessed 31 October 2018. http://www.nwpc.dole.gov.ph/pages/statistics/stat_current_regional.html

Bakit iba-iba ang wage rates?

Ayon sa Republic Act No. 6727 o ang “Wage Rationalization Act,” bawat rehiyon ay may Regional Tripartite Wages and Productivity Board (RTWPB) na siyang nagtatakda ng minimum wage base sa kondisyon ng kani-kanilang rehiyon.

Sa isang banda, tinitignan ang pangangailangan ng mga manggagawa at kanilang mga pamilya, presyo ng mga bilihin, at employment level.

Sa kabilang banda, dapat din suriin ng RTWPB ang epekto ng minimum wage sa mga industriya, lalo na’t kinikilala ng batas ang importansya ng kalakalan sa mga probinsya.

Maaari kasing di lahat ng kumpanya o employer ay may kayang magpasahod ng masyadong mataas na minimum wage rate, at pag masyado itong mataas ay baka magsara ang ilan sa kanila at humina ang paglikha ng trabaho sa rehiyon.

Sa madaling salita, binabalanse dapat ang interes ng mga manggagawa at ng mga kumpanya.

Para sa mahihirap ang minimum wage, di ba?

Sa unang tingin, aakalaing mahihirap ang nakikinabang sa minimum wage.

Pero sa totoo lang, ang nakikinabang dito ay ang mga manggagawa na nagtatrabaho sa pormal na sektor ng ekonomiya.

Kung gayon, sino ang mga hindi kasali?

Sila ang mga self-employed, may-ari ng sakahan, o nagtatrabaho sa negosyo ng pamilya. Ilan sa mga halimbawa nito ay ang mga nagbebenta ng prutas o bulaklak sa kalsada, naglalako ng taho, nagsasaka ng sariling lupain, at gumagawa ng walis o basahan na binebenta sa EDSA.

Ayon sa datos, tinatayang 15 milyong manggagawa, o 38% sa kabuuang bilang ng mga manggagawang Pilipino, ang wala sa pormal na sektor (Figure 1).

Figure 1. Formal and informal workers in the Philippines, 2016-2018
Fig 1 - Formal_informal

Source: UsapangEconBlog mula sa Table 7, Labor Force Survey, PSA. https://psa.gov.ph/current-labor-statistics/statistical-tables

Ayon din sa datos, ang mahihirap ay di masyadong nakadepende sa sahod/sweldo bilang pinagkukunan ng kita, kumpara sa mayayaman. 

Mas maraming pamilyang kumikita ng mas mababa sa P60,000 kada taon ang naka-depende sa pansariling negosyo at ibang income sources (Figure 2). Ibig sabihin, di rin magiging masyadong malaki ang impact ng mas mataas na minimum wage sa kita ng mga mahihirap.

Figure 2. Sources of income, by income group

Ano ang epekto ng mas mataas na minimum wage?

May mga posibleng positibo at negatibong epekto ang pagtaas ng minimum wage. Makikita ang mga argumento sa Table 2.

Table 2. Posibleng epekto ng pagtaas ng minimum wage
Positibo Negatibo
Manggagawa Gaganahan magtrabaho ang mga manggagawa. Baka mas mahirapan maghanap ng mga trabaho yung mga wala pang trabaho.
Kumpanya Mas produktibo ang mga manggagawa, at tataas ang kita ng kumpanya. Mahihirapan din ang maraming maliliit na negosyo (micro, small, and medium enterprises o MSMEs).

Baka magsara ang ilan na hindi kayang magbayad ng minimum wage.

Gubyerno Mas maraming buwis na makukuha kapag produktibo ang mga manggagawa at kumpanya. Kapag humingi ng mas mataas na sahod ang manggagawa, sa pagtaas ng gastos sa produksyon ay baka magkaroon ng domino effect sa ekonomiya (wage-price spiral) at magdulot ng pagtaas ng presyo ng bilihin (inflation).

May mga pag-aaral rin na nagpapakita ng epekto ng pag-taas ng minimum wage sa Pilipinas. Narito ang ilan sa mga resulta:

  1. Ang pagtaas ng minimum wage rate ay may negatibong epekto sa paglikha ng trabaho. Ang higit na apektado dito ay mga kababaihan, mas bata, mas mababa ang lebel ng edukasyon, at mas kaunti ang experience.
  2. And mabilis na pagtaas ng minimum wage ay may kaakibat na paglaki ng porsyento ng mga mahihirap.
  3. Ang mga maliliit na negosyo ay napansing mas nagbabawas ng trabaho tuwing tumataas ang minimum wage.
  4. Ang pagtaas ng minimum wage, lalo na sa mga panahon ng mataas na inflation, ay may kasamang pagakyat ng “inflation expectations”.

Base sa mga nabanggit na pag-aaral, kailangang maging maingat ang pamahalaan sa pagtatakda ng mas mataas na minimum wage.

Higit sa pagbalanse ng interes ng manggagawa at ng mga negosyante, dapat pagtuunan ng pansin ng gobyerno ang ugat ng kawalan ng disente at pangmatagalang hanapbuhay ng mga Pilipino.

Barter trade, sagot nga ba sa lumalalang inflation?

Ni Jefferson Arapoc

barter

Ikinagulat ng maraming tao ang pagpapatupad ni Pangulong Duterte ng Executive Order No. 64, o ang kautusang naglalayong buhaying muli ang barter trade system sa Mindanao.

Ayon mismo sa Pangulo, naniniwala siyang kaya nitong i-solve ang lumalalang inflation sa bansa. Maaari daw kasi nitong mapababa ang presyo ng mga pangunahing pagkain, gaya na lamang ng bigas.

Subalit meron nga bang katotohanan ito?

Ano ang barter trade?

Ang barter trade ay isang sistema ng kalakalan na hindi ginagamitan ng pera o salapi. Sa halip ay direktang nagpapalitan ng mga paninda o kalakal ang mga kalahok dito.

Ito ay isang lumang sistema ng kalakaran na ginamit ng ating mga ninuno upang makipagkalakaran sa mga dayuhan, gaya na lamang ng mga Tsino.

Bagamat simple at madali itong ipatupad, merong kalakip na problema ang nasabing sistema.

Para maging matagumpay kasi ang barter trade, kinakailangan mong makahanap ng taong mayroon nung bagay na gusto mo at dapat gusto niya rin yung bagay na ipapalit mo—o ang pagkakaroon ng ‘double coincidence of wants’.

Halimbawa, kung ikaw ay masahista at gusto mong matuto ng economics, kelangan mong humanap ng ekonomistang handang magbigay sayo ng economics lecture kapalit ang isang masarap na Swedish massage.

Solusyon nga ba ito sa lumalalang inflation?

Kung ating pagbabasihan ang kasaysayan, may ilang pagkakataon kung saan epektibo ang paggamit ng barter trade sa kalakaran.

Halimbawa rito ay ang Germany matapos ang World War II. Dahil tuluyang nawalan ng halaga ang kanilang salapi, napilitan ang mga taong gumamit ng mga produktogaya na lamang ng sigarilyona nagsilbing pera sa pakikipag-kalakaran.

Subalit ibang-iba ang nangyayari sa ekonomiya ng Pilipinas ngayong 2018.

Ayon sa mga eksperto, ang lumalalang inflation ngayon ay bunsod ng tumataas na presyo ng langis sa pandaigdigang merkado at ng mababang produksiyon sa sektor ng agrikultura. Kaya naman hindi ganoong kalinaw kung paano makakatulong ang pagbuhay ng barter trade sa bansa.

At kung sakali mang kaya ngang maresolba ng barter trade ang kakulangan sa supply ng mga produktong pang-agrikultura sa Mindanaogaya na lamang ng bigaspaano nito maiibsan ang tumataas na presyo ng mga bilihin sa buong bansa?

Ayon kasi sa datos, halimbawa, pinakamataas ang inflation ngayon sa Bicol Region na nasa 10%, kumpara sa pambansang inflation na 6.7% lang. (BASAHIN: Inflation noong Setyembre 2018: Mga dapat mong malaman)

Bukod dito, dapat niyo ring malaman na hindi exempted ang barter systems sa pagkakaroon ng inflation.

Sa barter system kasi, may presyo pa rin ang mga produkto: hindi sa anyo ng perang papel o barya, kung di sa dami o klase ng produktong kailangang ipalit dito. Kaya kung magkakaroon ng kakulangan sa supply ng isang produkto, tulad ng bigas, maaaring dumami rin ang produktong kailangang ipalit para makuha ito.

Sa ngayon, hindi klaro kung paano malulutas ng barter system sa ARMM ang problema natin sa inflation.

May mga praktikal na problema din sa bagong EO ni Pangulong Duterte.

Paano malalalaman ng Mindanao Barter Council kung ano ang palitan ng mga produktong ibabarter? (Halimbawa, ang isang toneladang bigas ay katumbas ng ilang toneladang patatas?) Hindi ba nito papataasin ang gastos ng pagnenegosyo sa rehiyon (a.k.a. cost of doing business) at gagawing legal ang ilang uri ng smuggling?

Para maging epektibo ang bagong EO, kailangan matugunan ang mga isyung ito.

Lubog na nga ba sa utang ang Pilipinas?

Ni Jefferson Arapoc

Article 2018-2014

Kamakailan ay laman ng mga pahayagan at ng iba’t ibang social media platforms ang balita tungkol sa patuloy na paglobo ng utang ng Pilipinas.

Ayon sa datos, umabot na sa PhP 7.159 trillion ang ating national outstanding debt.

Sa unang tingin, tila nakakalulang makakita ng utang na nagkakahalaga ng trilyong piso. Pero dapat nga ba tayong mabahala sa laki ng ating pambansang utang?

Sa totoo lang, hindi magandang sukatin ang utang ng isang bansa sa pagtingin lamang sa aktwal na laki nito.

Halimbawa, tignan niyo na lamang ang infographic sa ibaba (Figure 1). Makikitang pareho naman ng utang sila Susan at Gladys, subalit tila yata mas nakaka-angat si Gladys sapagkat mas malaki ang kanyang sinasahod kumpara kay Susan.

artice image 1

Figure 1: Aling Susan Versus Ma’am Gladys

Sa madaling salita, mas akmang sukatin ang utang ng isang bansa kapag inihambing ito sa laki ng kanyang ekonomiya.

Isa sa mga ginagamit na panukat nito ay ang tinatawag na debt-to-GDP ratio. Ito ay ang porsiyento ng utang ng isang bansa kumpara sa kanyang gross domestic product (GDP), na siyang halaga ng lahat ng produkto at serbisyong nagawa sa loob ng isang bansa.

Kung ating titignan ang debt-to-GDP ratio ng Pilipinas, makikitang unti-unti na itong bumababa sa mga nagdaang mga taon (Figure 2).

42019265850_df89d03e2a_z

Figure 2: Philippines’ Debt-to-GDP ratio, GDP, and National Outstanding Debt | source: BusinessWorld Online

Ang patuloy na pagbaba ng ating debt-to-GDP ratio ay maituturing na isa sa mga dahilan kung bakit tayo nagkaroon ng sunod-sunod na credit rating upgrade sa mga nakalipas na taon, o ang pagtaas ng ating grado na sumusukat sa kakayahan ng ating bansang magkapagbayad-utang.

Habang gumaganda ang pananalapi ng Pilipinas, mas naaakit ang mga mamumuhunan na mag-negosyo sa bansa. Kaya naman maganda sa ating imahe ang patuloy na pagtaas ng ating credit ratings.

Masama bang mangutang?

Hindi naman kaila sa atin na mayroon talagang negatibong dating ang pangungutang. Iniisip kasi ng nakararami na hindi magandang gumastos ang isang bansa ng higit sa kaya nitong kitain.

Subalit hindi sa lahat ng pagkakataon ay masama ang pangungutang. Sa katunayan, malaki ang nagiging papel nito sa pagpapalago ng ekonomiya ng isang bansa. Dahil sa pangungutang, nagagawa ng isang bansang gumastos sa mga proyektong magkapagbibigay sa kanya ng mas maraming kita sa hinaharap.

Maari natin itong maihalintulad sa isang pamilyang nangutang upang mamuhunan sa pagbili ng jeep o tricycle. Sa halimbawang ito, nagkaroon sila ng regular na pagkakakitaan mula sa kanilang inutang.

Ganoon din ang nangyayari sa mga bansang gumagamit ng kanilang inutang sa pagpapagawa ng mga proyektong pang-imprastraktura, na inaasahang makapag-papasigla ng kanilang kalakalan. (BASAHIN: Para saan ba ang Build, Build, Build?)

Mga dapat bantayan sa pangungutang ng isang bansa

Bagamat hindi naman talaga masama ang pangungutang, may mga bagay pa rin na kailangan isaalang-alang ang ating gobyerno.

Isa dito ay ang tamang pagpili ng bansa o institusyon na ating uutangan. Kailangan din siguraduhin na maayos at patas ang mga kasunduang kalakip ng ating pag-utang, gaya na lamang ng ipapataw na interes.

Importanteng matiyak ng gobyerno na may kakayahan tayong sumunod sa mga ito upang hindi tayo magaya sa mga bansang tuluyan ng nabaon sa pagkakautang, tulad ng ilang bansa sa Africa at Asia na napilitang ibigay ang kanilang mga likas na yaman o teritoryo kapalit ng kanilang kawalan ng kakayahang magbayad-utang.

Isa pa sa mga dapat bantayan ng gobyerno ay ang bumabagsak na halaga ng piso kontra dolyar, sapagkat nagdudulot ito ng paglaki ng ating utang.

Ang bumababang  halaga ng ating pera ay nangangahulugan na mas maraming piso ang ating kakailanganin upang makabili tayo ng isang dolyar. (BASAHIN: Mga dapat mong malaman tungkol sa ‘exchange rate’)

Bagamat wala tayong direktang kontrol sa exchange rate, may mga bagay na maaring gawin ang gobyerno upang mapalakas ang halaga ng piso—gaya na lamang ng pagsusulong ng mga polisiyang makapagpapalakas ng ating exports at makapanghihikayat ng mas maraming foreign direct investments.

Importante ring pag-isipang mabuti ng gobyerno ang mga proyektong paggagamitan ng mga inutang nito. Mahalagang matiyak na mas malaki ang magiging benepisyo natin sa hinaharap kumpara sa laki ng gastos sa pagpapagawa ng mga ito.

Makabubuti rin kung maiiwasan ang anumang klase ng katiwalian o korapsyon upang masigurong walang masasayang sa pera na ating inutang o sa pera ng taumbayan, kahit ni isang singkong duling.